Hướng dẫn khởi kiện đòi nợ vay không trả theo quy định mới nhất năm 2025

Hướng dẫn khởi kiện đòi nợ vay không trả theo quy định mới nhất năm 2025

Trong các giao dịch dân sự, việc cho vay tiền là điều phổ biến. Tuy nhiên, không phải lúc nào người vay cũng thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, gây ra những tranh chấp không đáng có. Khi các biện pháp thương lượng ôn hòa không mang lại kết quả, việc khởi kiện đòi nợ vay không trả là một công cụ pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền lợi của bên cho vay. Công ty Luật TNHH Long Phước sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện về trình tự, thủ tục khởi kiện đòi nợ vay, đảm bảo quá trình đòi lại công lý diễn ra thuận lợi và đúng pháp luật.

I. Những điều cần hiểu đúng để đòi nợ vay đúng luật

1. Hợp đồng vay tài sản theo pháp luật hiện hành

a) Hợp đồng vay tài sản là gì?

Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

b) Hình thức hợp đồng vay

Một điểm quan trọng mà nhiều người thường thắc mắc là liệu hợp đồng vay tiền có bắt buộc phải lập thành văn bản hay không. Pháp luật hiện hành không quy định bắt buộc hợp đồng vay tài sản phải được thể hiện bằng văn bản. Điều này có nghĩa là hợp đồng có thể được giao kết thông qua lời nói, hành vi cụ thể, hoặc bằng văn bản (viết tay, đánh máy), thậm chí qua các phương tiện điện tử như tin nhắn (SMS, Zalo, Facebook), email, và vẫn đảm bảo giá trị pháp lý. Do đó, “giấy vay nợ viết tay” hay các “tin nhắn vay tiền” hoàn toàn có thể được sử dụng làm bằng chứng quan trọng khi giải quyết tranh chấp. Sự linh hoạt này tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch dân sự thông thường, đặc biệt là các khoản vay nhỏ hoặc giữa những người có mối quan hệ thân thiết. Tuy nhiên, chính sự linh hoạt này cũng đặt ra thách thức không nhỏ về việc chứng minh khi có tranh chấp xảy ra. Nếu không có hợp đồng được soạn thảo bài bản, việc xác định chính xác nội dung thỏa thuận (số tiền, lãi suất, thời hạn) sẽ khó khăn hơn, đòi hỏi người cho vay phải chủ động hơn trong việc tạo lập và lưu giữ các loại bằng chứng khác ngay từ khi giao dịch được xác lập.

c) Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng vay

Căn cứ theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 thì để một hợp đồng vay có hiệu lực, cần đáp ứng các điều kiện chung của một giao dịch dân sự, bao gồm:

  • Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;
  • Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
  • Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
  • Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực trong trường hợp luật có quy định.

d) Thời điểm xác lập hợp đồng và quyền sở hữu đối với khoản tiền vay

Theo Điều 161 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời điểm xác lập hợp đồng, quyền sở hữu đối với khoản tiền vay như sau:

  • Hợp đồng và quyền sở hữu xác lập theo sự thỏa thuận của các bên;
  • Trường hợp không có thỏa thuận thì hợp đồng vay tài sản được coi là xác lập kể từ thời điểm bên cho vay giao tài sản cho bên vay. Kể từ thời điểm nhận tài sản, bên vay trở thành chủ sở hữu đối với tài sản vay đó.

Việc xác định người vay là chủ sở hữu tài sản vay có ý nghĩa quan trọng. Nó làm rõ rằng rủi ro đối với tài sản (mất mát, hư hỏng không do lỗi của bên cho vay) sẽ thuộc về bên vay, và bên vay vẫn có nghĩa vụ hoàn trả tài sản cùng loại hoặc giá trị tương đương, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Điều này phân biệt hợp đồng vay với các loại hợp đồng khác như thuê hay mượn tài sản, nơi quyền sở hữu vẫn thuộc về bên cho thuê/cho mượn.

Hướng dẫn khởi kiện đòi nợ vay

2. Nghĩa vụ trả nợ của bên vay

  • Bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Nếu tài sản vay là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
  • Trong trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.
  • Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

3. Quy định về lãi suất trong hợp đồng vay

a) Lãi suất các bên được phép thỏa thuận là bao nhiêu?

Theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các bên có quyền thỏa thuận về lãi suất. Tuy nhiên, trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Nếu lãi suất thỏa thuận vượt quá giới hạn này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.

Trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% của mức lãi suất giới hạn 20%/năm (tức là 10%/năm) tại thời điểm trả nợ.

b) Cho vay không thỏa thuận lãi có được tính lãi suất không?

Theo khoản 4 Điều 466 Bộ luật Dân sự quy định trường hợp cho vay không thỏa thuận lãi suất mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi với mức lãi suất bằng 50% của mức lãi suất 20%/năm (tức 10%/năm) trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

d) Cho vay có lãi có được tính thêm lãi chậm trả không?

Khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả các khoản lãi sau :

  • Lãi trên nợ gốc theo lãi suất thỏa thuận trong hợp đồng tương ứng với thời hạn vay mà đến hạn chưa trả.
  • Trường hợp chậm trả thì còn phải trả lãi trên số tiền chậm trả đó theo mức lãi suất bằng 50% của mức lãi suất 20%/năm (tức 10%/năm).
  • Lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Như vậy, khi người vay chậm trả tiền vay thì vẫn có thể tính lãi chậm trả trên số tiền chậm trả.

II. Cách thức đòi nợ vay không trả theo quy định pháp luật

1. Dùng phương pháp “Mềm dẻo” trước khi đưa ra Tòa án

Trước khi quyết định đưa vụ việc ra Tòa án, việc áp dụng các biện pháp giải quyết “mềm dẻo” thường được khuyến khích sử dụng. Những bước đi này không chỉ có thể giúp thu hồi nợ một cách nhanh chóng, ít tốn kém hơn mà còn có khả năng giữ gìn được mối quan hệ giữa các bên, đặc biệt khi người vay là bạn bè, người thân hoặc đối tác kinh doanh. Hơn nữa, quá trình này còn có thể tạo lập thêm bằng chứng về thiện chí của người cho vay và sự thiếu hợp tác của người vay, điều này có thể hữu ích nếu vụ việc phải đưa ra Tòa án giải quyết. Tầm quan trọng của việc giải quyết ngoài Tòa án được thể hiện như sau:

  • Thứ nhất, giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án thường giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí so với việc khởi kiện, tranh chấp tại Tòa.
  • Thứ hai, việc này giúp duy trì hoặc hàn gắn mối quan hệ giữa các bên. Tạo cơ hội cho những lần hợp tác, làm ăn về sau.
  • Trong nhiều trường hợp, người vay có thể chỉ đang gặp khó khăn tài chính tạm thời hoặc có những hiểu lầm nhất định nên khi đối thoại, nói chuyện, thỏa thuận với nhau sẽ giúp các bên tìm được hướng giải quyết vụ việc nhanh nhất.

a) Thương lượng trực tiếp:

Người cho vay nên giữ thái độ bình tĩnh, thiện chí nhưng cương quyết đối với quyền lợi hợp pháp của mình. Việc chuẩn bị sẵn các bằng chứng về khoản nợ (giấy vay nợ, tin nhắn, sao kê chuyển tiền…) và trình bày một cách rõ ràng, mạch lạc sẽ tăng tính thuyết phục, làm người vay không thể chối bỏ khoản nợ.

Đối với nội dung thương lượng: Các bên có thể thảo luận về số tiền nợ cụ thể (bao gồm nợ gốc và lãi nếu có), đề xuất một thời hạn trả nợ phù hợp với khả năng của người vay, hoặc thỏa thuận về phương thức trả nợ (trả một lần hay trả góp nhiều lần).

  • Ưu điểm của phương pháp thương lượng: Là phương thức nhanh chóng, linh hoạt và ít tốn kém nhất, cho phép các bên tự do quyết định cách giải quyết vụ việc, tránh tranh chấp kéo dài.
  • Nhược điểm của phương pháp thương lượng: Việc thương lượng thành công hay không phụ thuộc hoàn toàn vào sự tự nguyện và thiện chí của người vay. Kết quả của thỏa thuận nếu không ghi nhận bằng văn bản và thông qua thủ tục công nhận hòa giải thành ngoài Tòa án thường không có tính cưỡng chế thi hành cao. Nếu người vay không giữ lời hứa sau thương lượng, người cho vay có thể lại quay về vạch xuất phát.

Vì vậy nếu thương lượng thành công, các bên nên lập biên bản thỏa thuận chi tiết, có chữ ký của cả hai bên và thực hiện thủ tục công nhận hòa giải thành ngoài tòa án để được pháp luật bảo vệ một cách tốt nhất.

b) Hòa giải ngoài Tòa án

Khái niệm: Đây là phương thức giải quyết tranh chấp có sự tham gia của một bên thứ ba trung gian, được gọi là hòa giải viên. Hòa giải viên có vai trò hỗ trợ các bên đối thoại, tìm hiểu vướng mắc và cùng nhau tìm kiếm giải pháp chung cho tranh chấp.

Về quy trình: Thông thường, hòa giải viên sẽ lắng nghe trình bày của các bên, giúp làm rõ các vấn đề, đưa ra các gợi ý, phương án và điều phối quá trình đàm phán.

  • Ưu điểm: Hòa giải thường có khả năng thành công cao hơn thương lượng trực tiếp do có sự hỗ trợ của hòa giải viên. Phương thức này vẫn giữ được tính bí mật tương đối cho các bên.
  • Nhược điểm: So với thương lượng, hòa giải có thể tốn kém hơn vì phải trả chi phí cho hòa giải viên. Tuy nhiên, kết quả hòa giải thành công vẫn cần sự tự nguyện thi hành của các bên. Để có giá trị cưỡng chế thi hành, thỏa thuận hòa giải thành ngoài Tòa án cần được Tòa án công nhận theo thủ tục công nhận hòa giải thành ngoài tòa án.

c) Gửi thư đòi nợ

Đây là một hình thức thông báo về khoản nợ, yêu cầu người vay thực hiện nghĩa vụ thanh toán đối với khoản nợ đã quá hạn. Đồng thời, thư đòi nợ vay cũng thể hiện, cho thấy người cho vay đã có những nỗ lực đòi nợ vay trước khi phải dùng đến biện pháp khởi kiện ra Tòa án.

Ngoài ra, việc gửi thư đòi nợ vay hoặc tin nhắn, email…mà người vay có phản hồi về khoản nợ cũng là căn cứ đảm bảo thời hiệu khởi kiện đối với khoản nợ không bị mất đi. Giúp đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp của người cho vay.

Tóm lại, mặc dù không bắt buộc, việc cân nhắc và thực hiện các biện pháp giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án một cách bài bản có thể mang lại nhiều lợi ích cho người cho vay.

2. Thủ tục khởi kiện đòi nợ vay ra Tòa án có thẩm quyền 

a) Hồ sơ khởi kiện bao gồm gì?

  • Đơn khởi kiện đòi nợ theo mẫu (Tải tại đây);
  • Bản sao hợp đồng vay tiền, giấy tờ vay nợ (nếu có): Để chứng minh việc vay mượn và thỏa thuận trả nợ, bạn cần cung cấp bản sao của hợp đồng vay tiền hoặc các giấy tờ liên quan đến việc vay nợ, nếu có sẵn.
  • Bản sao chứng thực giấy tờ tùy thân: Điều này bao gồm các giấy tờ như Hộ chiếu, Căn cước, Căn cước công dân và các giấy tờ tùy thân khác của những người liên quan đến vụ việc, bao gồm người khởi kiện, người bị kiện và những người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ việc.
  • Giấy tờ chứng minh vụ việc vẫn còn thời hiệu khởi kiện (nếu có): Nếu quy định về thời hiệu khởi kiện là yếu tố quan trọng trong vụ việc của bạn, cung cấp các giấy tờ chứng minh rằng vụ việc vẫn còn trong thời hiệu khởi kiện.
  • Các tài liệu nộp kèm theo đơn kiện: Tùy theo sự phức tạp của vụ việc, bạn có thể cần nộp kèm theo các tài liệu bổ sung để chứng minh và hỗ trợ các yêu cầu của mình trong quá trình đòi nợ vay.

b) Nộp hồ sơ khởi kiện ở đâu?

  • Người cho vay có thể khởi kiện đến Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc;
  • Trường hợp không xác định được nơi cư trú, làm việc của người vay thì có thể khởi kiện đến Tòa án nơi người vay cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi người vay có tài sản giải quyết;
  • Trường hợp bị đơn được xác định ở nước ngoài hoặc đã cư trú tại nước ngoài thì người cho vay có thể khởi kiện đến Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi bị đơn cư trú, làm việc.

d) Trình tự, thủ tục khởi kiện đòi nợ

Đây là bước cần thiết mà người cho vay có thể áp dụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi không thể thương lượng, hòa giải đối với bên vay. Theo đó, để khởi kiện đòi nợ từ giao dịch dân sự bao gồm các bước sau:

Bước 1: Nộp đơn khởi kiện

Sau khi Tòa án nhận được hồ sơ khởi kiện sẽ tiến hành các công việc sau:

  • Nếu vụ việc thuộc trường hợp trả lại đơn khởi kiện theo quy định tại Bộ luật tố tụng dân sự thì Tòa án trả lại đơn khởi kiện và các tài liệu chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện cho người khởi kiện.
  • Nếu vụ việc không thuộc trường hợp trả lại đơn khởi kiện nhưng Đơn khởi kiện chưa đúng mẫu quy định hoặc không đủ các nội dung quy định thì Tòa án thông báo cho người khởi kiện sửa đổi, bổ sung theo thời hạn ấn định.
  • Nếu vụ việc đủ điều kiện khởi kiện và đơn khởi kiện đã làm đúng theo quy định thì Tòa án cho người khởi kiện nộp tạm ứng án phí trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo.

Bước 2: Thông báo nộp Tiền tạm ứng án phí

Sau khi hồ sơ khởi kiện đủ điều kiện thụ lý thì Tòa án gửi giấy báo nộp tiền tạm ứng án phí cho người khởi kiện. Trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày nhận giấy báo của Tòa án về việc nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện phải đóng tiền tạm ứng án phí tại Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền.

Bước 3: Tòa án thụ lý vụ án

Sau khi người khởi kiện đóng tạm ứng án phí sẽ được nhận lại Biên lai đóng tiền tạm ứng án phí từ Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền. Theo đó, tòa án sẽ ra thông báo thụ lý vụ án khi người khởi kiện nộp cho Tòa án biên lai thu tiền tạm ứng án phí.

Bước 4: Hòa giải, tiếp cận chứng cứ và xét xử tại Tòa án

Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án sẽ tiến hành các phiên hòa giải và công khai chứng cứ trong khoảng thời gian từ 2-3 tháng, kể từ ngày thụ lý vụ án. Nếu các bên hòa giải không thành trong giai đoạn này, Tòa án sẽ tiến hành đưa vụ án ra xét xử và thông báo lịch xét xử đến các nguyên đơn.

d) Chi phí khởi kiện hết bao nhiêu?

Trường hợp nộp đơn khởi kiện, người khởi kiện sẽ phải nộp tiền tạm ứng án phí dựa trên số tiền tranh chấp; mức tạm ứng án phí được quy định bằng 50% mức án phí phải nộp theo quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Sau đó, tùy vào kết quả sau khi xét xử để xác định người nào phải nộp án phí.

Án phí khởi kiện đòi nợ vay được tính theo bảng sau:

Bảng tra án phí, tạm ứng án phí có giá ngạch

Loại vụ án tranh chấp dân sự Giá trị tài sản có 

tranh chấp

Mức án phí Tạm ứng án phí
Đối với tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình có giá ngạch Từ 06 triệu đồng trở xuống 300.000 đồng Bằng 50% mức án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch mà Tòa án dự tính theo giá trị tài sản có tranh chấp do đương sự yêu cầu giải quyết nhưng tối thiểu không thấp hơn 300.000 đồng
Từ trên 06 triệu đồng đến 400 triệu đồng 5% giá trị tài sản có tranh chấp
Từ trên 400 triệu đồng đến 800 triệu đồng 20 triệu đồng + 4% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt quá 400 triệu đồng
Từ trên 800 triệu đồng đến 02 tỷ đồng 36 triệu đồng + 3% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt 800 triệu đồng
Từ trên 02 tỷ đồng đến 04 tỷ đồng 72 triệu đồng + 2% của phần giá trị tài sản có tranh chấp vượt 02 tỷ đồng
Từ trên 04 tỷ đồng 112 triệu đồng + 0,1% của phần giá trị tài sản tranh chấp vượt 04 tỷ đồng

Trên đây là toàn bộ thông tin liên quan đến thủ tục khởi kiện đòi nợ vay không trả. Nếu có gì còn thắc mắc, vui lòng liên hệ TỔNG ĐÀI 0889.358.949 hoặc 0948.136.249 gặp Luật sư tư vấn luật trực tuyến của Công ty Luật TNHH Long Phước.

Bài viết liên quan

ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG VỀ HỒ SƠ, QUY TRÌNH THUẬN TÌNH LY HÔN CẦN LƯU Ý

Dưới đây là một số điểm mới cần lưu ý và quy trình thực hiện thủ tục thuận tình ly hôn mà bạn cần biết. Các điều kiện cơ bản của thủ tục ly hôn thuận tình (được điều chỉnh theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và Bộ luật Tố tụng dân...

Án lệ số 62/2023/AL: Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên trong vụ án tranh chấp về xác định cha cho con

Án lệ số 62/2023/AL: Về thời điểm bắt đầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên trong vụ án tranh chấp về xác định cha cho con 1. Nội dung án lệ Chị Lê Thị D và anh Trịnh Vinh C chung sống với nhau như vợ chồng từ năm 2013,...

Luật sư tư vấn, bào chữa vụ án ma tuý năm 2026

1. Khái niệm về ma tuý Ma tuý là một loại độc dược gây nghiện nên Nhà nước độc quyền quản lý. Nhà nước nghiêm cấm mọi hành vi vi phạm các quy định về chế độ quản lý chất ma tuý. Trong Bộ luật Hình sự, mọi hành vi vi phạm ở tất cả...